Ο ρόλος της Τουρκίας στην προσφυγική κρίση

Ο ρόλος της Τουρκίας στην προσφυγική κρίση

5η θεματική ενότητα

Το μεταναστευτικό  φαινόμενο είναι το προϊόν διεργασιών και εξελίξεων που υπάρχουν στην περιοχή της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, οι οποίες θα παραμείνουν στην περιοχή για πολλά χρόνια ακόμα. Η Τουρκία διαδραματίζει ρόλο κράτους κλειδί στην περιοχή όχι μόνο για το μεταναστευτικό αλλά και για άλλα ζητήματα προκειμένου να διαχειριστεί την θέση της και να αναπτύξει πολιτικές προς το συμφέρον της. 

Αυτά ανέφερε ο Καθηγητής Π. Τσάκωνας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και πρόεδρος του Δ.Σ του Κέντρου Μελετών Ασφάλειας, κατά την πέμπτη διάλεξη με τίτλο “ Ο ρόλος της Τουρκίας ”, χθες, Δευτέρα 27 Νοεμβρίου 2017, στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού σεμιναρίου με θέμα «Η Ευρωπαϊκή Διαχείριση του Μεταναστευτικού στην Ανατολική Μεσόγειο: Η ΕΕ, η Τουρκία και η Ελλάδα».

Όπως ανέλυσε ο κ. Τσάκωνας, η ΕΕ προσέλαβε τις μεταναστευτικές πιέσεις και τις μετέτρεψε σε πολιτικές αλλά το βάρος της διαχείρισης μεταφέρθηκε στα κράτη πρώτης γραμμής. Οι πολιτικές αναπτύχθηκαν σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο μέσω της αποτροπής –διαχείρισης εξωτερικών συνόρων- και ανέδειξαν το μεταναστευτικό ως πρόβλημα ασφάλειας, ενώ μεσοπρόθεσμα η ΕΕ ανέπτυξε την «εξωτερικοποίηση των διαθέσιμων πολιτικών», χρησιμοποιώντας τα υφιστάμενα μέσα, τα εργαλεία και τις θεσμικές πρωτοβουλίες για τη διαχείριση της μετανάστευσης, αντιμετωπίζοντας το ζήτημα ως θέμα ασφάλειας και ανάπτυξης προσπαθώντας να καταπολεμήσει τα αίτια των μεταναστευτικών ροών μέσω οικονομικής βοήθειας(πχ Ευρωπαική Πολιτική Γειτονίας).

Περαιτέρω, μετά την προσφυγική κρίση του 2015 τα καθ’ύλην Ευρωπαϊκά όργανα εντός ενός τριμήνου αποφάσισαν την ατζέντα άμεσης και βραχυπρόθεσμης διαχείρισης της κρίσης μέσω των αποφάσεων σε επίπεδο εκτάκτων και ειδικών συνόδων, δείχνοντας έτσι τον αποσπασματικό τρόπο της διαχείρισης. Παράλληλα η μεταναστευτική κρίση ανέδειξε μορφές και είδη υποχρεωτικής και προαιρετικής (ή ακόμα και ευέλιγκτης) αλληλεγγύης όσον αφορά την κατανομή βαρών για την μετεγκατάσταση και την επανεγκατάσταση και ως συνέπεια αναδείχθηκε και το χάσμα της υλοποίησης των αποφάσεων της ΕΕ. Όσον αφορά την Κοινή Δήλωση ΕΕ –Τουρκίας ο κ. Τσάκωνας την χαρακτήρισε ως παράδειγμα «εξωχωρικής διαχείρισης» της προσφυγικής κρίσης, καθώς μέσω αυτής η ΕΕ επιλέγει την δημιουργία κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης εκτός των συνόρων της για την ασφαλή μεταφορά των προσφύγων προς τα κράτη μέλη, τονίζοντας παράλληλα τον ανταποδοτικό χαρακτήρα της συμφωνίας. Σε γενικές γραμμές χάρη στη συμφωνία αυτή οι προσφυγικές ροές έχουν περιοριστεί, τα αποτελέσματα όμως της διαχείρισης παραμένουν φτωχά.

«Όσο και αν ακούγεται παράδοξο η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν την ίδια φωνή απέναντι στην ΕΕ για το προσφυγικό ζήτημα»

ανέφερε στην ομιλία του ο κ. κ. Μανώλης Κωστίδης, δημοσιογράφος στο κανάλι ΣΚΑΙ και στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος. Ο κ. Κωστίδης στην ομιλία του αναφέρθηκε στο γεγονός ότι ο διάλογος ΕΕ- Τουρκίας και οι συζητήσεις για την μεταναστευτική κρίση ακόμα συνεχίζονται, παρά τα όποια προβλήματα, καθώς η Τουρκία έχει αναδείξει την κρίση σε διαπραγματευτικό ζήτημα. Αναζητώντας τα αίτια, ο κ. Κωστίδης αναφέρθηκε στην πρόθεση της Τουρκίας να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην Συρία αντιμετωπίζοντας όμως μια προσφυγική ροή 5,5 εκατομμυρίων προσφύγων. Σήμερα στη χώρα ζουν περίπου 3,5 εκατ. πρόσφυγες και μόνο 227.000 εξ αυτών στους 20 καταυλισμούς. Οι υπόλοιποι ζουν κυρίως στις μεγάλες πόλεις (Κωνσταντινούπολη, Άγκυρα, Σμύρνη) και στις περιοχές που συνορεύουν με την Συρία, δημιουργώντας πολλά κοινωνικά προβλήματα. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία 1.000.000 είναι ο αριθμός των παιδιών σχολικής ηλικίας και το 65% εξ αυτών φοιτούν στα σχολεία της χώρας.

Αναφερόμενος στην Κοινή Δήλωση Ε.Ε και Τουρκίας, ο κ. Κωστίδης τόνισε τα θετικά αποτελέσματα και για τις δύο πλευρές, καθώς αφενός μειώθηκαν οι προσφυγικές ροές και αφετέρου αναδείχθηκε το ζήτημα της απελευθέρωσης της βίζας για τους Τούρκους πολίτες προς την ΕΕ, ως «κλειδί της ομαλής συνεργασίας» καθώς είναι ζήτημα που αφορά άμεσα την τουρκική πλευρά λόγω των Προεδρικών εκλογών το 2019. Επιπλέον υπογράμμισε ότι η οικομική υποστήριξη από την ΕΕ δεν είναι τόσο σημαντική καθώς τα 6 δις (3+3) που θα χορηγηθούν για την διαχείριση της προσφυγικής κρίσης υπολείπονται των 15 -20 δις που υποστηρίζει ότι έχει δαπανήσει ήδη η τουρκική πλευρά. Σε λίγους μήνες, η Τουρκία ενδεχομένως να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για την ανοικοδόμηση της Συρίας και η πρόθεσή της αυτή ενδέχεται να προκαλέσει νέο γύρο διαπραγματεύσεων με την ΕΕ. Προβλέποντας τις πολιτικές εξελίξεις και προκειμένου να τηρηθεί η Συμφωνία, ο κ. Κωστίδης ανέφερε ότι οι προσφυγικές ροές θα αυξηθούν ξανά μέσα στο 2018 ως μοχλός πίεσης για την ελεύθερη κυκλοφορία των Τούρκων πολιτών στην ΕΕ. Κλείνοντας την ομιλία του, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν την ίδια φωνή απέναντι στην Ευρώπη και περιμένει εναγωνίως την επικείμενη επίσκεψη του Τούρκου Πρόεδρου στην Ελλάδα αρχές Δεκεμβρίου όπου προφανώς θα συζητηθεί και το μεταναστευτικό ζήτημα.

«Το ποσοστό γυναικών και παιδιών έχει αυξηθεί σημαντικά το τελευταίο διάστημα σε σημείο σχεδόν 50% των προσφυγικών ροών»

ανέφερε ο κ. Δημήτρης Βαρουξάκης, αντιπλοίαρχος στην Υπηρεσία Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Επιτήρησης του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής, παρουσίαζοντας τον ρόλο του λιμενικού σώματος και την συνεργασία του με την τουρκική ακτοφυλακή. Το ευρύ θαλάσσιο πεδίο επιτήρησης τόσο στο Αιγαίο όσο και στο Ιόνιο αποτελεί μια μεγάλη πρόκληση διαχείρισης των μέσων και των πόρων που έχει στην διάθεσή του το λιμενικό σώμα, καθώς οι δυνάμεις αναπτύσσονται σε όλο το εύρος των θαλασσίων συνόρων. Ο σημαντικός ρόλος του λιμένικού σώματος έγκειται και στην πλήρη αστυνομική του αρμοδιότητα καθώς έτσι προβαίνει στην προσαγωγή των διακινητών ενώπιον της δικαιοσύνης και στην εξάρθρωση των εγκληματικών δικτύων. Οι πληροφορίες που συλλέγονται κοινοποιούνται και στα άλλα κράτη μέλη μέσω των διαδικασιών συνεργασίας της ΕΕ. Η εγγύτητα των συνόρων με την Τουρκία επιβάλλει άμεση κινητοποίηση των δυνάμεων του λιμενικού σώματος καθώς το χρονικό περιθώριο δράσης δεν ξεπερνά τα 15 λεπτά και συχνά υπάρχει η εγκατάλειψη των προσφύγων σε βραχονησίδες  ή μη προσβάσιμες περιοχές από τους διακινητές. Σε επιχειρησιακό πεδίο στόχος είναι η διασφάλιση προσυνοριακής εικόνας επίγνωσης προκειμένου να ενημερωθούν οι τουρκικές αρχές και να λάβουν μέτρα ελέγχου εντός των ορίων δικαιοδοσίας τους.

Η προστασία της ανθρώπινης ζωής χωρίς διακρίσεις είναι η προτεραιότητα του λιμενικού σώματος. Ο νέος Κανονισμός της ΕΕ θέσπισε τις βέλτιστες πρακτικές για την συνεργασία των εθνικών και ευρωπαικών οργάνων στο πεδίο εμπλοκής –από τον εντοπισμό έως την σύλληψη ή την διάσωση- εισήγαγε μια σειρά επιχειρησιακών διατάξεων από Διεθνείς Συμβάσεις, όπως το Δίκαιο της Θάλασσας και της Σύμβασης της Γενεύης, διασφαλίζοντας έτσι το δικαίωμα της μη επαναπροώθησης των προσφύγων. Όσον αφορά τη συνεργασία με την Τουρκία ο κ. Βαρουξάκης σημείωσε ότι αυτή υλοποιείται σε επίπεδο αρχηγών για την οικοδόμηση κλίματος εμπιστοσύνης ενώ σε τεχνικό επίπεδο μεταξύ των περιφερειακών διοικητών, σε επίπεδο ακολούθων πρεσβειών, σε επίπεδο ανταλλαγής πληροφοριών και σε θέματα έρευνας και διάσωσης μεταξύ των δύο συντονιστικών κέντρων Πειραιά και Άγκυρας.

Τέλος ο κ.  Βαρουξάκης τόνισε ότι μετά την εφαρμογή της Κοινής Δήλωσης ΕΕ –Τουρκίας, η τουρκική ακτοφυλακή έχει εντείνει την επιχειρησιακή της δράση και αυτό αποτυπώνεται και στα στατιστικά στοιχεία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πολλά ακόμα περιθώρια βελτίωσης. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι το θαλάσσιο πεδίο δεν είναι το κατάλληλο πεδίο για την διαχείριση των προσφυγικών ροών και την προστασία της ανθρώπινης ζωής λόγω των κινδύνων που εμφανίζονται. Το επιθυμητό θα ήταν να μην επιχειρείται καν η μετάβαση μέσω θαλάσσης.

Όπως σημείωσε ο τελευταίος εκ των εισηγητών κ. Ευστάθιος Πουλαράκης, Δικηγόρος και Υπεύθυνος Προάσπισης και Διεκδίκησης Δικαιωμάτων Γιατρών του Κόσμου –Ελλάδας, η Τουρκία φιλοξενεί αυτή τη στιγμή τον μεγαλύτερο προσφυγικό πληθυσμό στον κόσμο εκ του οποίου το 50% αποτελείται από γυναίκες και παιδιά.

Ο κ. Πουλαράκης αναφέρθηκε στα πλαίσια προσωρινής και διεθνούς προστασίας που παρέχει η γείτων χώρα, αναλύοντας παράλληλα το αν και κατά πόσο πληροί τις νομικές προϋποθέσεις για να θεωρηθεί ασφαλής τρίτη χώρα. Ειδικότερα, εστίασε στον γεωγραφικό περιορισμό που διατηρεί η Τουρκία αναφορικά με τη Σύμβαση της Γενεύης, ο οποίος στερεί από τους πληθυσμούς που δεν προέρχονται από την Ευρώπη τη δυνατότητα ένταξης σε καθεστώς πρόσφυγα. Ως επακόλουθο, προσθέτει, δύναται να χορηγηθεί στους Σύρους πρόσφυγες μόνο προσωρινή προστασία, η οποία αποδεικνύεται εύθραυστη αφού θα μπορούσε να ανακληθεί με ένα απλό διάταγμα. Στην πορεία της εισήγησής του, ο κ. Πουλαράκης αναφέρθηκε στη Συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας, η οποία, παρότι ξεκίνησε ως ένα προσωρινό και έκτακτο μέτρο, καταλήγει να εφαρμόζεται ως μόνιμη πολιτική. Ερωτήματα για το ποιοί είναι τελικά οι συμβαλλόμενοι αυτής της Συμφωνίας και το κατά πόσο μπορεί να επικυρωθεί νομικά, παραμένουν ανοιχτά. Ενδιαφέρον είχε η επισήμανσή του κ. Πουλαράκη πως οι Εκθέσεις πρόοδου της Ευρώπης δεν λένε την αλήθεια ή δεν είναι σαφείς σχετικά με τις επιστροφές ανθρώπων και πως εκφράζονται προβληματισμοί από διάφορους φορείς για την τήρηση της μη επαναπροώθησης. Δεν παρέλειψε να τονίσει πως ο αριθμός αφίξεων προσφυγικών ροών στα ελληνικά νησιά παραμένει σημαντικός και η διαδικασία ασύλου εξαιρετικά αργή. Καταλήγοντας ο κ.Πουλαράκης χαρακτηρίσε ως ανεπιτυχή την εφαρμογή της Συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας και θεωρεί ότι εντάσσεται στην ευρύτερη πολιτική της αποτροπής που υιοθέτησε η Ε.Ε. για την διαχείριση της προσφυγικής κρίσης του 2015.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *